دختر تنهای تنها دیگه تنها نیست - ویژگیهای استاد اخلاق(2)

ویژگیهای استاد اخلاق(2)

...

3 - بلاغت و سخنرانى

راهنماى اخلاق بايد از زبانى گويا و بيانى توانا برخوردار باشد بگونه‏اى كه در نهايت وضوح و روشنى موضوع بحث را بين‏داشته و در كار انتقال فكر خود شنونده را دچار ابهام و نيازمند به تاويل و توجه نگرداند آنچنان چيره زبان باشد كه توان تفهيم معنى گوناگون و پديد آوردن حالات متفاوت را داشته‏باشد انديشه‏گر بلند و زبان گر رسا بود هر گفته‏اى بلند و گرانسنگ مى‏شود با شيوايى و جمله‏هاى كوتاه و خوش آهنگ است كه مى‏توان دلها را صيد كرد و تشنگان را سيراب كرد. شكى نيست كه نيمى از رمز جاودانگى و موفقيت قرآن (پس از حقانيت محتوى) زيبايى فصاحت، بلاغت، سلاست، و روانى است قرآن كه كتاب انسان‏سازى است در مقوله هنر سرآمد دير نوشته‏است‏خود قرآن به اسلوب فصاحت و زيبايى خود در اداى مقصود مى‏نازد و بر آن زيبايى ديگران برا به ميدان تحدى مى خواند نام اين زيبايى و شيوايى را«بلاغ مبين‏» گذاشته است‏يعنى ابلاغ واضح، آشكار، مطلوب، ساده بى‏پيرايه بگونه‏اى كه شنونده در كمال سهولت و سادگى آن را درمى‏يابد و گرفتار سخن مغلق و پيچيده و در لفالفه اصطلاحات زياد نمى‏شود. رمز جاودانگى و تاثير گذارى سخنان اميرالمؤمنين‏«ع‏» نيز در همين شيوايى و زيبايى آن است چنانكه نهج‏البلاغه از استوارترين و دلپذيرترين نثر بشرى برخوردار است هنگامى كه 130 صفت را در 40 جمله خطبه متقين باشيوايى بيان مى‏دارد هر چه پيش مى‏رود التهاب شنونده را بيشتر مى‏كند بلاغت و سخنرانى از بايسته‏ترين ويژگيهاى استاد و راهنماى اخلاقى است استادى كه پردازنده روح شگفت انگيز آدمى و بيانگر شايسته‏ترين رهنمودهاى الهى است به انسان كه پيامش روشن و روح افزاست و بيانش نيز بايد رسا و شيوا باشد.

امام باقر «ع‏» مى‏فرمايد: «... و البيان عماد العلم‏».

استوانه دانش سخنورى است.

اگر دانش زبان توانى براى گفتار در اختيار نداشته باشد چونان نيروگاه برقى مى‏باشد كه از كانالهاى نور رسانى برخوردار نباشد.

4 - واقعيت گرايى و زمان شناسى

از ديگر ويژگيهاى استاد اخلاق واقعيت‏گرايى و زمان شناسى است‏يعنى بايد به نيكى حال شاگرد را بداند و شرايط اجتماعى، فرهنگى و سياسى را كه بر خلقيات وى مؤثر است بشناسد تا مطابق توانايى و نياز شاگرد سخن راست كند. آن كه زمان خود را به شايستگى نشناسد از حصار شبهه‏ها و عوامل گوناگون انحرافى راه به بيرن مى‏گشايد امام صادق‏«ع‏» مى‏فرمايد: ‍‍‍‍‍‍‍‍«العالم بزمانه لا تهجم عليه اللوابس‏».

آن كس كه به زمان خود آگاه باشد از هجوم شبهه‏ها در امان است.

استادى كه از واقعيات جامعه بيگانه بوده و از آنچه در اطرافش مى‏گذرد بيخبر باشد ناگريز مبحثهاى بيگانه و صرفا شخصى را مطرح خواهد كرد كه چندان راه‏گشا نخواهدبود و راه روشنى را در جلوى پاى شاگرد نخواهد گذاشت. بى‏شك بسيارى از درگيريهاى اجتماعى كشمكش‏هاى سياسى و تنشهاى فكرى كه بسيارى از مردم در تب خود مى‏سوزاند ريشه اخلاقى و عامل نفسانى دارد اگر استادى از آبشخور اين مفاسد ريشه‏ها آگاه نباشد به درستى پى به چگونگى آنها نبرده‏باشد چه بسا مبحث را كه براى تدريس برمى‏گزيند و يا جهتى كه به بحث مى‏دهد نه تنها گرهى را نگشايد بلكه باعث پيچيدگى فزونتر دشواريها نيز بگردد مانند تجويز نا آگاهانه دارويى است كه در فزونتر ساختن بيمارى اثر مى‏گذارد.

5 - پرهيز از القاء روحيه ياس

آموزشهاى اخلاقى از حساسيت و ظرافت ويژه‏اى برخوردار است مانند داروى حساس مى‏ماند كه اگر دقت كافى در تجويز آن بكار نرود نه تنها اثر مثبتى نخواهد داشت كه پيامدها ناگوارى را نيز در پى مى‏آورد. با پيچيدگى كه روحيات آدمى دارد شايسته است كه در توصيه مسائل اخلاقى توجه لازم اعمال شود و همه جوانب رعايت گردد. همانگونه كه بر مسائل باز دارنده مانند زهد، ساده زيستى، رياضت نفس، خواب و خوراك و ... تكيه مى‏شود بر موارد وادار كننده مانند مراعات با نفس، رعايت‏حد اعتدال، بهره‏مندى از مباحات شرعى و برآورده كردن نازهاى واقعى بدن نيز توجه شود. در باورهاى اخلاقى نيز همانگونه كه بر ناسپاسى و پليدى نفس اماره ناپايدارى و مكر دنيا و مسائل دنيايى وجود موانع و عوامل فراوان انحرافى بر سر راه خود سازى سخن مى‏رود بر تربيت پذيرى نفس، امكان كاميابى شايسته از زندگى و توانايى اراده انسان در بر طرف كردن موانع خود سازى نيز تبليغ شود. درس اخلاق نبايد روحيه‏هاى بى نشاط، مايوس، منفى باف و ناتوان بسازد بلكه با بكارگيرى شايسته شيوه ابلاغ انسانى پرتحرك اميدوار و كوشا تربيت كندروحيه افسرده و باور به ضعف و ناتوانى آدمى را در همه صحنه‏هاى عبادى اعتقادى و علمى ناكام مى‏گرداند و بر عكس داشتن روحى شاداب و اميدوار هر گونه دشوارى روحى و عملى را نابود مى‏كند.

ادامه دارد...

+قلم زده به دست سپیده |